วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร เป็นพระอารามหลวงชั้นเอก ชนิดราชวรมหาวิหาร เดิมเป็นวัดโบราณ สร้างมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เรียกว่า วัดมะกอก และถูกเปลี่ยนเป็น วัดมะกอกนอก เนื่องจากมีวัดใหม่อยู่ละแวกเดียวกันอีกวัดหนึ่ง คือ วัดมะกอกใน (วัดนวลนรดิศ) ต่อมาเมื่อพระเจ้าตากสินมหาราช ได้กรีฑาพลเสด็จทางชลมารคจากกรุงศรีอยุธยา มารุ่งเช้าที่หน้าวัด จึงโปรดเกล้าให้ปฎิสังขรณ์แล้วเปลี่ยนชื่อใหม่เป็น วัดแจ้ง และต่อมาเมื่อได้ตั้งกรุงศรีอยุธยาเป็นราชธานี ในปี พ.ศ. ๒๓๑๑ ได้ทรงสร้างพระราชวังใหม่ โดยขยายเขตพระราชฐาน ทำให้วัดแจ้งตกเป็นวัดกลางพระนคร แต่ไม่มีพระสงค์อยู่จำพรรษา
เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองของกรุงธนบุรี เคยเป็นที่ประดิษฐาน พระแก้วมรกต และ พระบาง ที่ได้อัญเชิญมาจากเมืองเวียงจันทร์มาก่อน ต่อมาหลังจาก รัชกาลที่ ๑ โปรดเกล้าฯ ให้ย้ายพระราชวังไปอยู่ฝั่งพระนคร ได้มีการรื้อกำแพงพระราชวังธนบุรี ทำให้วัดแจ้งไม่ได้เป็นวัดที่อยู่ในเขตพระราชวัง จึงมีพระสงฆ์จำพรรษาอยู่ในวัดได้ วัดได้รับการบูรณปฏิสังขรณ์ใหม่เรื่อยไป จนถึงสมัยรัชกาลที่ ๒ พระองค์ทรงได้พระราชทานนามว่า วัดอรุณราชธาราม แต่ต่อมาสมัยรัชการที่ ๔ มีการปฏิสังขรณ์เพิ่มเติม และพระราชทานนามใหม่เป็น วัดอรุณราชวราราม
